Kilka lat temu VBA było jedyną drogą do automatyzacji pracy w Excelu. Dziś ma konkurencję — Power Query, dynamiczne formuły tablicowe, a nawet narzędzia AI, które piszą proste makra na żądanie. To pytanie, które coraz częściej pada: czy w 2026 roku wciąż warto uczyć się VBA, czy to już przestarzała umiejętność?

Co realnie zmieniło się przez ostatnie lata

Duża część zadań, do których kiedyś potrzebne było VBA, dziś da się zrobić bez pisania kodu: Power Query automatyzuje pobieranie i czyszczenie danych, dynamiczne funkcje tablicowe (jak SORTUJ czy FILTRUJ) automatyzują to, co kiedyś wymagało pętli w VBA, a formatowanie warunkowe oparte na formułach zastępuje proste makra formatujące. To realnie zmniejszyło liczbę sytuacji, w których VBA jest jedyną opcją.

Kiedy VBA wciąż nie ma dobrej alternatywy

• Interakcja z innymi programami — automatyczne wysyłanie maili z Outlooka na podstawie danych w Excelu, generowanie dokumentów Word, sterowanie innymi aplikacjami. Power Query tego nie robi.
• Niestandardowe interfejsy użytkownika — formularze (UserForm), przyciski wykonujące złożone sekwencje akcji, dostosowane okna dialogowe.
• Bardzo specyficzna, warunkowa logika sterująca — sytuacje, w których trzeba reagować na konkretne zdarzenia w skoroszycie (np. automatyczna akcja przy otwarciu pliku albo zmianie konkretnej komórki).
• Praca na starszych wersjach Excela — firmy korzystające ze starszych wersji bez dostępu do nowszych funkcji czasem wciąż polegają na makrach jako jedynej dostępnej metodzie automatyzacji.

A co z AI piszącym makra?

Narzędzia AI potrafią dziś napisać prosty kod VBA na podstawie opisu w języku naturalnym — to realnie obniża barierę wejścia. Ale wciąż trzeba rozumieć podstawy, żeby ocenić, czy wygenerowany kod robi to, co powinien, i żeby go poprawić, gdy czegoś nie obejmuje. AI jako asystent pisania VBA nie zastępuje zrozumienia, jak makra działają — przyspiesza pracę komuś, kto już wie, czego szuka.

Dla kogo VBA wciąż ma sens w 2026 roku

Jeśli pracujesz w środowisku, gdzie Excel integruje się z innymi programami biurowymi, gdzie potrzebne są niestandardowe formularze albo gdzie firma wciąż korzysta ze starszych wersji Excela — VBA wciąż jest wartościową umiejętnością. Jeśli natomiast Twoja praca to głównie łączenie, czyszczenie i podsumowywanie danych — prawdopodobnie Power Query i nowoczesne funkcje tablicowe załatwią większość potrzeb bez pisania kodu.

Sugerowana kolejność nauki

Zamiast zaczynać od VBA, warto najpierw dobrze opanować Power Query i dynamiczne funkcje — to fundament, który rozwiązuje większość codziennych problemów z automatyzacją. VBA warto dołożyć później, kiedy trafi się konkretna sytuacja, której nie da się rozwiązać żadnym z tych narzędzi — wtedy nauka ma jasny, praktyczny cel, zamiast być wiedzą "na wszelki wypadek".

Podsumowanie

VBA nie jest przestarzałe, ale przestało być pierwszym wyborem do automatyzacji w Excelu — tę rolę przejęło Power Query. VBA wciąż ma swoją niszę: integracje z innymi programami, niestandardowe interfejsy i bardzo specyficzna logika sterująca, których nowsze narzędzia nie obejmują.

Jeśli chcesz zacząć od solidnych podstaw automatyzacji, zanim zdecydujesz, czy VBA jest Ci w ogóle potrzebne, zobacz pakiety kursów Excel, w tym kurs Power Query.